10. sınıf Felsefe / Konu
5. Ünite: Ahlak Felsefesi
5. Ünite: Ahlak Felsefesi kapsamında kavramlar ve günlük yaşam örnekleri.
Etik
Ahlaki değerleri ve eylemlerin iyi ya da kötü sayılma gerekçelerini sorgular.
Örnek: Bir sınıf yalnız hangi davranışların yaygın olduğunu değil, bunların neden doğru sayılması gerektiğini tartışır.
Yaygın yanılgı
Etik, yaygın olan her davranışı sorgulamadan iyi kabul etmek zorundadır.
Erdem
İyi yaşama ve doğru eyleme yönelten yerleşik karakter niteliğidir.
Örnek: Bir kişi yalnız ödül alacağı zaman değil, alışkanlık hâline getirdiği için adil davranmaya çalışır.
Yaygın yanılgı
Erdem, karakterle ilgisiz tek seferlik bir tesadüften ibarettir.
Vicdan
Kişinin kendi davranışını ahlaki bakımdan değerlendirmesiyle ilgili içsel yargı yetisidir.
Örnek: Kimse görmediği hâlde arkadaşına haksızlık ettiğini düşünen biri davranışını sorgular.
Yaygın yanılgı
Bir davranışı hiç kimse görmediyse kişi onu ahlaki açıdan değerlendiremez.
Ahlaki sorumluluk
Kişinin eylemi ve sonuçları için hesap verebilirliğiyle ilgilidir.
Örnek: Bir öğrenci çevrimiçi paylaştığı incitici mesajın etkilerini dikkate alıp kendi rolünü kabul eder.
Yaygın yanılgı
Dijital ortamda yapılan eylemler ahlaki sorumluluğun dışında kalır.
Özgürlük problemi
İnsanın eylemlerinde ne ölçüde seçme ve kendini belirleme imkânı bulunduğunu sorgular.
Örnek: Baskı altında verilen kararla gönüllü verilen kararın aynı ölçüde kişiye yüklenip yüklenemeyeceği tartışılır.
Yaygın yanılgı
Özgürlük problemi, kişinin seçim imkânıyla hiçbir şekilde ilgili değildir.
Ödev etiği
Ahlaki değeri yalnız sonuçta değil, ilkeye ve ödeve uygun istemede arar.
Örnek: Bir kişi çıkarına aykırı olsa da sözünü tutmayı herkes için geçerli olmasını istediği ilkeye dayandırır.
Yaygın yanılgı
Ödev etiğinde davranışın ahlaki değerini belirleyen tek şey kişisel kazançtır.
Faydacı değerlendirme
Eylemleri ilgili kişilerin esenliği ve doğurdukları toplam sonuçlar bakımından değerlendirir.
Örnek: Bir öneri yalnız önereni değil etkilenen herkesin yarar ve zararını dikkate alarak karşılaştırılır.
Yaygın yanılgı
Faydacı değerlendirme, etkilenen diğer insanları dışlayıp yalnız eyleyenin kazancını sayar.
Ahlaki görecilik
Ahlaki yargıların geçerliliğini kültür, toplum veya bağlama göre ele alan yaklaşımdır.
Örnek: Bir tartışmacı farklı toplumlardaki değerlerin değerlendirilmesinde kültürel bağlamın belirleyici olduğunu savunur.
Yaygın yanılgı
Ahlaki görecilik, bütün ahlaki yargıların her bağlamda zorunlu olarak aynı olduğunu söyler.
Evrensel ahlak ilkesi arayışı
Herkes için geçerli olabilecek ahlaki ilkelerin bulunup bulunamayacağını sorgular.
Örnek: Bir düşünür yalnız kendi topluluğuna değil bütün insanlara uygulanabilecek bir adalet ilkesi arar.
Yaygın yanılgı
Evrensel ahlak ilkesi arayışı yalnız kendi grubunun çıkarını ölçüt almayı zorunlu kılar.
Ahlaki ikilem
Önemli ahlaki gereklerin çatıştığı ve seçimin gerekçelendirilmesini gerektiren durumdur.
Örnek: Bir kişi sözünü tutma yükümlülüğü ile ciddi bir zararı önleme yükümlülüğü arasında kalır.
Yaygın yanılgı
Ahlaki ikilemde hiçbir değer ya da yükümlülük çatışması bulunmaz.
Bu konunun sorularıBütün Felsefe konuları
Kavram notları tam ders kitabının veya uzman incelemesinin yerine geçmez.